Przeciwdziałanie e-wykluczeniu jest zadaniem kompleksowym - ale przede
wszystkim wymaga pokonania barier psychologicznych. E-Wykluczenie
dotyka w Polsce przede wszystkim ludzi starszych oraz nieaktywnych
zawodowo i sięga w grupie wiekowej powyżej 55 lat ponad 79% populacji.
Podobna sytuacja występuje w grupie emerytów, rencistów oraz "innych
biernych zawodowo", w której odsetek osób, które nigdy nie skorzystały
z Internetu to 78%. Jeśli do tego doliczymy zarejestrowanych
bezrobotnych (56% z nich nigdy nie skorzystało z Internetu) oraz
rolników (72%) otrzymamy niezbyt optymistyczny obraz polskiego
"społeczeństwa informacyjnego".
Pierwszą i najważniejszą barierą jest po prostu brak potrzeby.
Starsi
ludzie wolą na przykład korzystać z klasycznego telefonu "domowego" niż
z komórkowego, który często jest im kupowany przez dzieci, pragnące
posiadać ciągły kontakt ze starzejącymi się i często chorymi rodzicami.
Wielu seniorów otrzymało także mozliwość korzystania z Internetu dzięki
inicjatywie dzieci - np. przebywających za granicą w celu ułatwienia
wzajemnych kontaktów (E-mail, SKYPE itp). I wówczas okazuje się, że
seniorzy zupełnie dobrze z tym sobie radzą.
Jeśli jednak pominiemy powyższe
przypadki większość seniorów nie widzi potrzeby korzystania z Internetu
i równocześnie obawia się ponoszenia znacznych (w ich opinii) kosztów z
tym związanych - zakupu komputera, oprogramowania, opłat za łącze itp.
Jeśli zatem nie wykreujemy potrzeby korzystania z Internetu, to nie
możemy myśleć o zmniejszeniu poziomu e-wykluczenia w tych grupach
społecznych.
Internet może
stanowić bardzo atrakcyjne "okno na Świat" dla starszych ludzi pod
warunkiem, że w odpowiedni sposób zaprezentuje się im jego możliwości.
Należy jednak wziąć pod uwagę, że zainteresowania starszych osób są
inne niż dwudziestolatków - a więc program szkoleń dla grupy wiekowej
50+ musi być do tych zainteresowań dostosowany. Mniejszą uwagę należy
poświęcać aspektom technicznym - a znacznie większą prezentacji zasobów
Internetu. Szkolenia powinny być w miarę możliwości również prowadzone
przez osoby starsze, ponieważ kontakt osób z tego samego pokolenia jest
znacznie łatwiejszy.
Drugą istotną barierą jest sprzęt i jego eksploatacja.
Należy tu
podkreślić dwa problemy. Pierwszym jest zużycie energii elektrycznej.
Obecne (i ciągle rosnące!) jej ceny powodują obawy seniorów (zwłaszcza
emerytów) o pokrycie zwiększonych rachunków. Wielu osobom może się
wydawać, że chodzi o niewielkie sumy, ale dla emeryta, który często
staje przed wyborem wykupienia lekarstw czy zakupu żywności kwoty te
mogą być istotne. Typowy zestaw komputerowy wyposażony w monitor LCD
pracujący 4 godziny dziennie spowoduje wzrost miesięcznej opłaty za
energię elektryczną o 15-20 zł. Dla bardzo wielu osób może to być
znaczący ubytek w domowym budżecie. Celowe jest więc preferowanie
nowoczesnych komputerów charakteryzujących się jak najmniejszym poborem
energii - odpowiedni dobór sprzętu może ograniczyć wzrost opłat 3-4
krotnie - a więc do około 5 zł miesięcznie.
Dobór sprzętu
(zwłaszcza dostarczanego w ramach działania 8.3) również ma istotne
znaczenie. Powinien być on maksymalnie prosty w obsłudze i serwisie,
odporny na ew. przypadkowe uszkodzenia oraz dostosowany do dostępu do
Internetu - a nie na przykład do instalacji zaawansowanych
gier. Istnieje bowiem poważne niebezpieczeństwo, że
seniorzy żyjący w rodzinach wielopokoleniowych przekażą po prostu
otrzymany sprzęt swoim dzieciom i wnukom argumentując, że "oni się
lepiej na tym znają i komputer jest im bardziej potrzebny". Oczywiście
idea przeciwdziałania wykluczeniu cyfrowemu spali wówczas na panewce.
Najlepiej, aby był to sprzęt typu "All in one", niezawierający części
ruchomych (np. z dyskiem SSD), z zainstalowanym oprogramowaniem oraz
zaplombowany przez producenta / firmę serwisową. Należy wziąć również
pod uwagę, że użytkowicy tych komputerów nie będą w stanie dbać o ich
odpowiednie zabezpieczenia oraz o regularne uaktualnianie
oprogramowania.
Osobnym zagadnieniem jest opieka
nad użytkownikami przekazywanych w ramach działania 8.3 komputerów.
Jest ona szczególnie ważna w początkowym okresie realizowanego
programu. Celowym byłoby np. wydzielenie w tym celu fragmentu serwisu
internetowego Jednostki Samorządu Terytorialnego i przeznacznie go do
prezentacji interesujących beneficjentów programu wydarzeń oraz linków.
